Çocuklarda Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite (DEHB) Belirtileri

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), dikkati sürdürmede güçlük, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik ile kendini gösteren nörogelişimsel bir durumdur. Belirtiler genellikle okul öncesi ve ilkokul döneminde fark edilir; okul başarısını, aile içi ilişkileri ve arkadaşlıkları etkileyebilir.

Her hareketli ya da dalgın çocuk DEHB değildir. Tanı, belirtilerin birden fazla ortamda (ev ve okul gibi), uzun süredir ve yaşıtlarına göre belirgin şekilde görülmesiyle konur.

Dikkat Eksikliği Belirtileri

• Ayrıntılara dikkat edememe, dikkatsizce hatalar yapma
• Ders ve oyunlarda dikkatini sürdürmekte zorlanma
• Kendisiyle konuşulurken dinlemiyormuş gibi görünme
• Görevleri tamamlayamama, yarım bırakma
• Eşyalarını sık kaybetme, unutkanlık
• Zihinsel çaba gerektiren işlerden kaçınma

Hiperaktivite ve Dürtüsellik Belirtileri

• Yerinde duramama, sürekli kıpırdanma
• Oturması gereken yerlerde kalkma, koşturma
• Aşırı konuşma
• Soru bitmeden cevap verme
• Sırasını beklemekte zorlanma
• Başkalarının konuşmasını veya oyununu bölme

Tanı Süreci Nasıl İlerler?

DEHB tanısı çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından konur. Psikolog, bu süreçte kapsamlı bir psikolojik değerlendirme ile tanıya katkı sağlar: Aileden gelişim öyküsü alınır, öğretmen ve aile ölçekleri değerlendirilir, gerektiğinde WISC-IV zeka testi ve dikkat testleri uygulanır. WISC-IV’ün çalışma belleği ve işlem hızı alt alanları, dikkat güçlüklerinin bilişsel profilini anlamada önemli ipuçları verir. Ayrıca öğrenme güçlüğü gibi eşlik edebilecek durumlar da değerlendirilir.

Tedavi ve Destek Seçenekleri

DEHB’de en etkili yaklaşım çoğunlukla çok yönlüdür. Psikiyatrik değerlendirme ve gerektiğinde ilaç tedavisinin yanında; ebeveyn eğitimi, davranışsal yöntemler, bilişsel davranışçı terapi teknikleri, öz düzenleme becerilerinin geliştirilmesi ve okul ile iş birliği büyük önem taşır.

Ailelere Öneriler

• Talimatları kısa, net ve tek tek verin; göz teması kurun.
• Ev ödevlerini kısa çalışma ve mola dilimlerine bölün.
• Günlük rutini görsel çizelgelerle destekleyin.
• Olumlu davranışları hemen fark edip övün.
• Çalışma ortamındaki uyaranları (ekran, gürültü) azaltın.
• Fiziksel aktivite ve düzenli uykuya özen gösterin.

Sık Sorulan Sorular

Dikkat eksikliği büyüyünce geçer mi?

Hiperaktivite belirtileri yaşla birlikte azalabilir; ancak dikkat güçlükleri pek çok kişide ergenlik ve yetişkinlikte de devam eder. Erken destek, okul ve sosyal yaşamdaki olumsuz etkileri belirgin şekilde azaltır.

Zeka testi dikkat eksikliğini gösterir mi?

Zeka testi tek başına DEHB tanısı koydurmaz. Ancak WISC-IV gibi testler çocuğun bilişsel güçlü ve zayıf yönlerini göstererek tanı sürecine ve eğitim planlamasına önemli katkı sağlar.

Bu yazı Klinik Psikolog Burcu Yalçın tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve bireysel değerlendirmenin yerini tutmaz.